Buca’nın Meknsal Hafızası ve Gelecek İmtihanı (1)

Buca, tarih boyunca bağları, Levanten köşkleri ve serin imbatıyla İzmir’in en kendine has, sayfiye ruhu taşıyan ilçelerinden biriydi. Takvimler 1988 yılını gösterdiğinde, yeni kurulan Buca Belediyesi kentin geleceğini şekillendirecek ilk bütüncül imar planını askıya çıkarmıştı. O planda, bugünün parasıyla dahi satın alınamayacak bir lüksün hedefi konmuştu: Kişi başına düşen aktif yeşil alan tam 13 metrekare olacaktı.Kent, insan onuruna yakışır bir "bahçe-kent" vizyonuyla büyüyecekti.

1988 Vizyonundan Beton Çölüne: Bir Kentin Nefesi Nasıl Kesildi?

Buca, tarih boyunca bağları, Levanten köşkleri ve serin imbatıyla İzmir’in en kendine has, sayfiye ruhu taşıyan ilçelerinden biriydi. Takvimler 1988 yılını gösterdiğinde, yeni kurulan Buca Belediyesi kentin geleceğini şekillendirecek ilk bütüncül imar planını askıya çıkarmıştı. O planda, bugünün parasıyla dahi satın alınamayacak bir lüksün hedefi konmuştu: Kişi başına düşen aktif yeşil alan tam 13 metrekare olacaktı.Kent, insan onuruna yakışır bir "bahçe-kent" vizyonuyla büyüyecekti.

Peki, ne oldu da kâğıt üzerindeki bu yeşil cennet, bugün nefes dahi alınamayan bir beton çölüne dönüştü?

Cevap, 38 yıldır değişmeyen popülist yönetim anlayışında, imar tadilatı adı altında kenti parsel parsel delen rantsal bölüşümde ve planlama vizyonunun mülkiyet baskısına diz çökmesinde saklıdır.

1988’lı yıllarla birlikte başlayan Anadolu göçü ve üniversite kampüsünün gelişi, Buca’yı hazırlıksız yakaladı. Kentin çeperlerinde yükselen kaçak yapı stokunu tasfiye etmek için kurtarıcı gibi sunulan "Islah İmar Planları", aslında Buca’nın kentsel dokusuna saplanan ilk büyük hançer oldu. Gecekonduları yasallaştırmak adına plandaki çocuk parkları, kreşler ve meydanlar bitişik nizam beton bloklara feda edildi.

Takip eden 2000'li yıllarda ise parsel bazlı mevzii imar tadilatları devreye girdi. Yatayda genişleyemeyen kent, dikeyde yükselerek yoğunluğunu artırdı. Sonuç mu? Bugün belediyenin en güncel stratejik plan verilerine göre Buca genelinde kişi başına düşen aktif yeşil alan miktarı yasal sınırların çok altında, sadece 2,24 metrekareyekadar gerilemiş durumda. 1988 planındaki o vizyoner hedefin neredeyse 6’da 1’indeyiz.

Bugün Buca, topoğrafik yapısının getirdiği çanak geometrisiyle dünyada hava kirliliğinin en yoğun hissedildiği riskli istasyonlardan biri haline geldiyse, bu durum kader değil; 38 yıllık idari körlüğün ve mekânsal aşınmanın doğrudan bir faturasıdır.

Yarın, bu sıkışmışlığın en büyük göstergesi olan ve ilçeyi bir "torba" gibi içeride hapsede n Buca trafiğini ve ilçe çıkışlarındaki kördüğümleri masaya yatıracağız.

2