6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinin üzerinden geçen üç yıl, Türkiye’nin afet yönetimi hafızasında derin izler bıraktı. Ancak 2026 yılı itibarıyla İzmir için tehlike çanları her zamankinden daha yüksek sesle çalıyor. Jeofizik Mühendisleri Odası İzmir Şube Başkanı Sinancan Öziçer ve yerel raporlar, İzmir’in diri fay hatlarını ve yorgun yapı stokunu bir "beka sorunu" olarak tanımlıyor.
1. Korkutan Senaryo: İzmir Fayı ve Zemin Gerçeği
İzmir’in deprem riski, sadece denizdeki uzak faylarla sınırlı değil. Şehrin merkezinden geçen ve Narlıdere'den Pınarbaşı'na uzanan İzmir Fayı, uzmanlara göre $6.5$ ile $7.0$ büyüklüğü arasında deprem üretme kapasitesine sahip.
Öziçer’in uyarısı net: Alüvyon ve dolgu zeminler üzerinde yükselen, 1999 öncesi yönetmeliklere göre inşa edilmiş yapılar, olası bir 6.9 büyüklüğündeki depremde "tabut" işlevi görebilir. 2020 Sisam depreminde Bayraklı’da yaşanan yıkım, asıl merkez üssü İzmir olan bir depremin sadece küçük bir fragmanı niteliğindedir.
Yapı Stoku Envanteri
- Mevcut Durum: İzmir’de yaklaşık 1 milyon yapı bulunuyor.
- Risk Grubu: Binaların %50’den fazlası 1975 ve 1998 yönetmelikleriyle inşa edilmiş, 40 yaş üstü yapılar.
- Tarama Çalışmaları: Yapı stoku taramaları %80 oranında tamamlansa da yenileme hızı riskin gerisinde seyrediyor.
2. Kentsel Dönüşümde "Hız" Devrimi (2025-2026)
Hukuki süreçlerin yavaşlığı, yıllardır kentsel dönüşümün önündeki en büyük engeldi. 2025 ve 2026 yıllarında yürürlüğe giren yeni düzenlemeler, bürokrasiyi depremden daha hızlı hale getirmeyi amaçlıyor:
- Salt Çoğunluk (%50+1): Artık 2/3 çoğunluk aranmıyor. Maliklerin yarısından bir fazlasının onayı ile yıkım ve inşa süreci başlayabiliyor.
- Tek Malikle Başvuru: Şubat 2026 yönetmeliğiyle, bir binadaki tek bir hak sahibinin talebi risk tespit sürecini başlatmaya yetiyor.
- Tebligatta "Muhtarlık" Dönemi: E-devlet bildirimleri ve muhtarlık ilanları resmi tebliğ yerine geçiyor; "adreste bulunamadı" bahanesiyle süreçlerin kilitlenmesi engelleniyor.
- İtiraz Edenlerin Payı: Karara katılmayanların payları rayiç bedel üzerinden diğer paydaşlara, onlar almazsa devlet (TOKİ/Başkanlık) eliyle satın alınıyor.
3. İzmir’in Özgün Çözümü: "Kent Enstitüleri" Modeli
İzmir, sadece beton dökerek değil, tarihinden gelen "imece" ruhuyla da dirençli bir kent inşa edebilir. Köy Enstitüleri'nin "iş içinde, iş aracılığıyla eğitim" felsefesi, İzmir Büyükşehir Belediyesi Meslek Fabrikası çatısı altında bir kalkınma modeline dönüşüyor.
Köy Enstitüleri Ruhu ve "Kendimizi Kurtaracağız"
1940’ların yerli kalkınma modeli, bugün İzmir’in gençlerine bir istihdam ve konut kapısı açıyor. Köy Enstitüsü öğrencilerinin dondurucu soğukta sıcak çay bardağıyla ellerini ısıtıp kiremit dizdiği o azim, bugün modern şantiyelere taşınıyor.
Dünyadan ve Türkiye’den Hibrit Modeller
Önerilen "Eğitim + İstihdam + Konut" modeli, dünyadaki başarılı örneklerle paralellik gösteriyor:
- Self-Help Housing: İngiltere ve Latin Amerika'da uygulanan, halkın kendi iş gücünü katarak maliyeti %40 düşürdüğü model.
- YouthBuild: ABD'de gençlerin hem eğitim alıp hem de dar gelirliler için konut inşa ettiği küresel sistem.
- İzmir Halk Konut: Kooperatifleşme ve belediye desteğiyle maliyet avantajı sağlayan yerel model.
4. Meslek Fabrikası'ndan "Halk Konut" Şantiyesine
Bu model kapsamında;
- Eğitim: Gençler inşaat teknolojileri üzerine sertifikalı eğitim alacak.
- İstatistiksel Avantaj: İşçilik maliyetleri "istihdam teşviki" ile dengelenerek konut fiyatları aşağı çekilecek.
- Sosyal Adalet: Süreçte bizzat çalışan ve evi olmayan gençlere, ürettikleri konutlarda "emek payı" karşılığı mülkiyet veya uygun kira önceliği tanınacak.
Sonuç: Kazma, Kürek ve Mala Aydınlık Günler İçin
Sinancan Öziçer’in uyardığı 6.9’luk senaryo bir kader değildir. İzmir; mühendisiyle, jeofizikçisiyle ve en önemlisi "kendi evini kendi inşa eden" genciyle topyekûn bir seferberliğe muhtaçtır. Köy Enstitüleri’nin sönmeyen ışığı, bugün İzmir’in dar sokaklarında parlamayı bekliyor.
"Vurdular temelime ilk kazmayı Fatmalar, Aliler... Yorulmak yok çocuklar, kendimizi kendimiz kurtaracağız!"
Önemli Not. Yetişmiş insan gücü ile daha sağlam ve daha ucuz konut üretilebilir.
Sayfa başına git
GÜNCEL
