Dünyada giderek daha fazla kişiyi etkileyen diyabet, uzun süre belirti göstermeden ilerleyebildiği için “sessiz salgın” olarak nitelendiriliyor. Uluslararası Diyabet Federasyonu’nun güncel verilerine göre dünya genelinde 589 milyon yetişkin diyabetle yaşıyor. Türkiye’de ise yaklaşık 9,6 milyon yetişkinin diyabetli olduğu, toplam sayının ise 12 milyona yaklaştığı tahmin ediliyor.
Acıbadem Altunizade Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Adnan Batman, diyabetin sinsi ilerlemesi nedeniyle hastaların önemli bir bölümünün durumunun farkında olmadığını belirtiyor. Batman, Türkiye’de yaklaşık her iki diyabet hastasından birinin hastalığından haberdar olmadığını ifade ediyor.
Çok su içme, sık idrara çıkma, açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik, bulanık görme ve yaraların geç iyileşmesi diyabetin başlıca belirtileri arasında yer alıyor. Diyabet gelişmeden önce kan şekeri sınırda seyreden prediyabet ve insülin direnci de milyonlarca kişiyi risk altında bırakıyor.
Diyabet riskinin artmasında genetik yatkınlığın yanı sıra fazla kilo, hareketsiz yaşam, rafine şeker tüketimi, stres ve yetersiz uyku önemli rol oynuyor. Ancak özellikle Tip 2 diyabetin büyük ölçüde önlenebileceğine dikkat çekiliyor.
FAZLA KİLOLARINIZI KONTROL ALTINA ALIN
Karın bölgesinde biriken yağlar, insülin direnci ve diyabet açısından önemli bir risk oluşturuyor. Erkeklerde 102, kadınlarda ise 88 santimetreyi aşan bel çevresi uyarı işareti olarak değerlendiriliyor.
Sadece tartıdaki kilo değişiminin değil, bel çevresinin de düzenli olarak takip edilmesi öneriliyor. Vücut ağırlığının yüzde 5-10 oranında azaltılması, risk grubundaki kişilerde diyabet gelişme ihtimalini yüzde 58’e kadar düşürebiliyor.
Uzmanlar, kısa sürede yüksek miktarda kilo vermeye yönelik ağır diyetler yerine uzun vadede sürdürülebilecek beslenme ve hareket alışkanlıklarının benimsenmesini öneriyor.
ŞEKERLİ İÇECEKLERDEN UZAK DURUN
Kola, gazoz, hazır meyve suyu ve şekerli çay-kahve gibi içecekler kan şekerinin hızlı yükselmesine neden olabiliyor. Düzenli olarak günde bir kutu şekerli içecek tüketmenin bile Tip 2 diyabet riskini artırabileceği belirtiliyor.
Beyaz ekmek, pirinç ve şekerli unlu ürünler gibi rafine karbonhidratların azaltılması, bunların yerine tam tahıllı ürünlerin tercih edilmesi öneriliyor. İçeceklerde ise su, sade maden suyu, ayran ve şekersiz çay öne çıkıyor.
HER GÜN HAREKET EDİN
Fiziksel aktivitenin insülin duyarlılığını artırarak diyabet riskinin azaltılmasına yardımcı olduğu belirtiliyor. Haftada en az 150 dakika, başka bir ifadeyle günde yaklaşık 30 dakika tempolu yürüyüş öneriliyor.
Bunun için mutlaka spor salonuna gitmek gerekmiyor. Merdiven kullanmak, bir durak önce inmek veya akşam yemeğinden sonra yürüyüş yapmak da günlük hareket miktarını artırabiliyor.
Masa başında çalışanların ise 30-45 dakikada bir ayağa kalkarak birkaç dakika hareket etmesi tavsiye ediliyor.
AKDENİZ TİPİ BESLENMEYİ TERCİH EDİN
Diyabetten korunmada beslenme düzeninin de önemli bir yeri bulunuyor. Tabağın yarısının sebze ve salatadan, dörtte birinin tavuk, balık veya baklagiller gibi protein kaynaklarından, kalan bölümünün ise tam tahıllardan oluşması öneriliyor.
Haftada en az iki kez balık tüketilmesi, zeytinyağı ve lifli gıdalara beslenmede yer verilmesi tavsiye ediliyor. Her gün bir avuç çiğ kuruyemiş tüketilmesi de öneriler arasında bulunuyor.
Salam ve sosis gibi işlenmiş etler, paketli atıştırmalıklar ve hazır gıdaların ise mümkün olduğunca sınırlandırılması gerekiyor.
UYKU VE STRESİ İHMAL ETMEYİN
Yetersiz uyku ve kronik stres de diyabet riskini artıran faktörler arasında gösteriliyor. Düzenli olarak 6 saatten az uyumanın insülin direnci ve diyabet riskini artırabileceği belirtiliyor.
Uzmanlar yetişkinlerin günde 7-8 saat kaliteli uyku uyumasını öneriyor. Stres yönetimi için yürüyüş, nefes egzersizleri, hobiler ve sosyal aktiviteler gibi kişiye uygun yöntemlerin tercih edilmesi tavsiye ediliyor.
Gece geç saatlere kadar ekran karşısında kalmanın ise uyku düzenini olumsuz etkileyebileceği belirtiliyor.
SİGARAYI BIRAKIN
Sigara kullanımı da Tip 2 diyabet açısından önemli risk faktörlerinden biri. Sigara içenlerde Tip 2 diyabet gelişme riskinin içmeyenlere göre yüzde 30-40 daha yüksek olduğu ifade ediliyor.
Sigaranın insülin direncini artırabildiği, pankreasın insülin üreten hücrelerine zarar verebildiği ve karın bölgesinde yağlanmayı artırabildiği belirtiliyor. Diyabet hastalarında sigara kullanımı ise kalp krizi, böbrek hasarı ve damar tıkanıklığı gibi komplikasyonların riskini artırıyor.
Uzmanlar, sigarayı bırakmak isteyenlerin sigara bırakma polikliniklerinden ve uygun tedavi seçeneklerinden destek almasını öneriyor.
KAN ŞEKERİNİZİ DÜZENLİ KONTROL ETTİRİN
Diyabet uzun süre herhangi bir belirti vermeden ilerleyebildiği için erken tanı büyük önem taşıyor. Doç. Dr. Adnan Batman, özellikle 35-40 yaşından itibaren yılda en az bir kez sağlık kontrolü yapılmasını öneriyor.
Ailesinde diyabet öyküsü bulunan, fazla kilolu olan veya gebelik şekeri geçirmiş kadınların ise daha erken yaşlarda düzenli olarak kontrol edilmesi gerektiği belirtiliyor.
Açlık kan şekerinin 100-125 mg/dl arasında olması prediyabet olarak değerlendiriliyor. Bu dönem, yaşam tarzında değişiklik yaparak diyabet gelişmesini önlemek açısından önemli bir fırsat olarak görülüyor.
Uzmanlar, diyabet riskini azaltmak için kilo kontrolü, düzenli hareket, sağlıklı beslenme, yeterli uyku, stres yönetimi, sigaradan uzak durma ve düzenli sağlık kontrollerinin birlikte uygulanmasını öneriyor.
Sayfa başına git
GÜNCEL
